Lý do chọn đề tài :
Từ lâu tôi đã vô cùng ngưỡng mộ và ngạc nhiên trước sự vươn lên mạnh mẽ của đất nước Nhật Bản.Cũng giống nhiều người , tôi tự đặt câu hỏi Do đâu mà đảo quốc nhỏ bé nằm trong vùng ảnh hưởng của Trung Hoa nên mới đó còn là một nước phong kiến lạc hậu phải đối mặt với bao nhiêu khó khăn , sự nghèo nàn về tài nguyên, luôn bị thiên tai đe dọa và kiệt quệ sau thế chiến thứ hai nhưng trong mấy mươi năm đã trở thành cường quốc kinh tế đứng thứ 2 thế giới chỉ sau Mỹ .Do đâu mà nước Nhật có mức độ hiện đại hóa cao nhất thế giới lại giữ được trong đời sống hàng ngày những truyền thống văn hóa cổ xưa quyến rũ.Và cũng từ đó , Tôi biết được Tinh thần Võ Sĩ Đạo của Người Nhật Bản .Nhật thời xưa là sản phẩm của chế độ samurai ,không chỉ là tầng lớp tinh hoa của dân tộc mà samurai còn là nền tảng của dân tộc.Mọi vẻ đẹp độc đáo của nhân dân đều do họ sáng tạo và lưu truyền.Tuy tầng lớp Samurai có địa vị xã hội Cao hơn mọi người nhưng họ lại lập ra tiêu chuẩn đạo đức trong xã hội và dùng bản thân mình làm khuôn mẫu để dẫn dắt xã hội .Những tiêu chuẩn đạo đức như một bộ luật hành xử bất thành văn dành cho giới Samurai đó chính là Võ Sĩ Đạo .Vào lúc nước Nhật quân phiệt bại trận, những điều kiện thực tế hình như đã đánh dấu sự tàn lụi nhãn tiền của võ sĩ đạo thì tinh thần võ sĩ đạo lại hồi sinh giúp nước Nhật bại trận nghèo khổ kiệt quệ chỉ trong 2 ,3 thập niên ngắn ngủi đã trở thành một cường quốc dân chủ đứng thứ 2 sau Hoa Kì về sức mạnh kinh tế .Cái thể xác của võ sĩ đạo đã diệt nhưng những Tinh Anh của võ sĩ đạo vẫn còn và tiếp tục đầu thai qua nhiều kiếp sống khác trong nền văn hóa tâm linh bất diệt của loài người.Đạo đức tốt đẹp của võ sĩ đạo trên thực tế đã trở thành ngọn núi cao trong đạo đức Nhật Bản và tinh thần võ sĩ đạo đóng một vai trò rất lớn trong việc hình thành tính cách Nhật Bản.Trong thời đại kinh tế phát triển ngày nay, có thể dùng võ sĩ đạo làm đạo buôn bán .Võ sĩ đạo có truyền thống Trọng nghĩa khinh Lợi ,truyền thống vững bền dẻo dai ấy có thể đem lại sự phát triển vô tận cho thương mại ,trở thành sự phát triển có hệ thống ,ào ạt Như bầu khí quyển của sự phát triển toàn cầu hóa có tính lấn át.Bởi vậy chỉ có hiểu rõ về võ sĩ đạo thì mới giải thích hợp lý sự phát triển của kinh tế Nhật Bản ngày nay ,nếu không hiểu biết về chế độ phong kiến và võ sĩ đạo thì không thể hiểu được các quan niệm đạo đức của người nhận bản hiện đại.====================================================================
Triển Khai bài luận :
1 KHÁI NIỆM
2 .GIỚI THIỆU VỀ VÕ SĨ ĐẠO
3 . NGUỒN GỐC CỦA VÕ SĨ ĐẠO
4 . NHỮNG PHẨM CHẤT QUAN TRỌNG CÓ TRONG VÕ SĨ ĐẠO
- NGHĨA - YẾU TỐ CỐT LÕI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
- DŨNG :TINH THẦN DÁM LÀM DÁM CHỊU
- NHÂN : LÒNG THƯƠNG NGƯỜI
- LỄ NGHI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
- THÀNH THẬT VÀ CHÂN TÌNH
- DANH TIẾT
- ĐẠO TRUNG
- TỰ KIỀM CHẾ
5. SAMURAI VÀ VÕ SĨ ĐẠO QUA CÁC THỜI KÌ
A. GIỚI THIỆU QUA VỀ SAMURAI VÀ CÁC VÕ SĨ
- KIẾM SAMURAI
- THANH GƯƠM, LINH HỒN CỦA VÕ SĨ
- TẬP TỤC TỰ SÁT VÀ TRẢ THÙ
B . VÕ SĨ ĐẠO THỜI MINH TRỊ
6.ẢNH HƯỞNG CỦA VÕ SĨ ĐẠO LÊN CON NGƯỜI VÀ ĐỜI SỐNG NHẬT BẢN HIỆ NAY
17. TƯƠNG LAI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
======================================================================
1 KHÁI NIỆM
Võ sĩ đạo (tiếng Nhật: 武士道 | Bushidō) là những quy tắc đạo đức mà các võ sĩ ở Nhật Bản thời trung cổ phải tuân theo. Võ sĩ đạo hình thành từ thời kỳ Kamakura và hoàn chỉnh vào thời kỳ Edo.
Võ sĩ đạo (Bushido) là những quy tắc đạo đức mà các võ sĩ, samurai ở Nhật Bản thời trung cổ phải tuân theo. Nếu xét theo khái niệm của phương Tây thì đây chính là tinh thần nghĩa hiệp, nhưng bushido của người Nhật Bản mang nghĩa rộng hơn. Bushido bao gồm một hệ thống các nguyên tắc đạo đức là lối sống sinh hoạt hàng ngày của các võ sĩ samurai. Những quy tắc được đặt ra bắt buộc các võ sĩ phải thực hiện và sẽ phải chịu kỷ luật nếu không tuân theo.
1 .GIỚI THIỆU VỀ VÕ SĨ ĐẠO
2. NGUỒN GỐC CỦA VÕ SĨ ĐẠO
Phật giáo là yếu tố đầu tiên dẫn đến sự ra đời Võ Sĩ Đạo. Tâm trạng bình thản yên tĩnh đối với số phận, lặng lẽ phục tùng những gì tất phải đến, không sợ hãi khi gặp hiểm nguy, coi thường tính mạng và thân thiện với cái chết - tất cả đều là những điều Phật giáo gợi ý và ban phát cho Võ Sĩ Đạo.
Ngoài Phật giáo ra thì nguồn gốc thứ hai của Võ Sĩ Đạo là Shinto (20); nó bổ sung các lời răn mà Phật giáo không có. Trước hết, Thần đạo yêu cầu phải trung thành khắc cốt ghi xương với thần linh (tức chúa phong kiến, quân chủ), sự tôn kính tổ tiên và hiếu thuận với cha mẹ đều là các biến thái của lòng trung này, qua đó làm cho Võ Sĩ Đạo vượt xa khỏi phạm trù tôn giáo. Tóm lại, các bẩm tính của sự trung thành ấy đem lại đặc trưng phục tùng cho tính cách ngạo mạn của các samurai. Trong loại Thần đạo này không có thứ giáo lý "nguyên tội"(21). Ngược lại, nó tin rằng con người vốn lương thiện, cũng thuần khiết như chính các thần linh; con người được nâng lên tới vị trí thiêng liêng như nơi trú ngụ của các thần linh.Phương thức thờ cúng của Thần đạo khiến cho đối tượng sùng bái của người võ sĩ là lãnh thổ và chủ quyền của nước Nhật Bản; họ sùng bái tổ tiên trên tất cả các phổ hệ, cách sùng bái ấy khiến hoàng gia Nhật Hoàng trở thành tổ tiên xa xưa nhất (23) của toàn thể dân chúng Nhật Bản.Thần đạo mang lại cho người võ sĩ hai đặc tính vượt trội trong đời sống tình cảm của dân tộc chúng tôi - đó là tình yêu nước và lòng trung thành với đất nước.Thần đạo không bao giờ giả trang thành một thứ triết học có hệ thống hoặc thần học hợp lý. Loại tín ngưỡng này - dù là có tính tôn giáo hay bản thân nó là hoá thân của tình cảm dân tộc - đã truyền cho Võ Sĩ Đạo một tình cảm trung quân ái quốc tương đối triệt để.Nói đến quy chế đạo đức nghiêm ngặt, thì học thuyết của Khổng Tử (25) là nguồn đạo đức phong phú nhất của Võ Sĩ Đạo. Những lời dạy về 5 mối quan hệ luân lý vua-tôi (quân thần), cha-con, chồng-vợ, anh- em, bạn bè với nhau, mà người Trung Quốc gọi là Ngũ Luân, thì Nhật Bản đã có kiểu trật tự tự phát như thế ngay từ trước khi các bộ sách kinh điển của Nho giáo truyền vào nước chúng tôi. Nhưng học thuyết của Khổng Tử đã có tác dụng cố định và thể chế hoá trật tự ấy. Về chính trị, Khổng Tử đề xướng cách ứng xử nhân ái, bình tĩnh và có lý trí. Những tư tưởng và ngôn luận bảo thủ, quý tộc hoá ấy đều rất thích hợp với tầng lớp võ sĩ Nhật Bản thời bấy giờ. Với tư cách là kẻ thực hành cai trị nước Nhật, giới võ sĩ tìm được từ các kinh sách của Trung Quốc những phẩm chất họ muốn có. Sau Khổng Tử, học thuyết của Mạnh Tử (26) cũng có ảnh hưởng lớn đối với Võ Sĩ Đạo. So Với Khổng giáo thì học thuyết của Mạnh Tử bình dân hơn, giàu lòng đồng tình. Tuy dễ được rất nhiều người bản tính nhân ái tiếp thu, nhưng tư tưởng Mạnh Tử lại bị cho là phản nghịch đối với trật tự xã hội hiện hành. Trong một thời gian dài, sách của Mạnh Tử bị cấm ở Nhật, song điều đó không ngăn cản các võ sĩ hiếu học vẫn tiếp thu tư tưởng Mạnh Tử và dùng nó làm chuẩn mực xử thế.
4. 4 . NHỮNG PHẨM CHẤT QUAN TRỌNG CÓ TRONG VÕ SĨ ĐẠO
- NGHĨA - YẾU TỐ CỐT LÕI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
- 義 (Gi – Công lý): Đánh giá chính xác mọi việc để giải quyết một cách công bằng. Niềm tin không phải ở người khác, mà trong chính bản thân mình. Đối với các Samurai không có việc đánh giá mức độ đánh giá danh dự và công lý, mà đen-trắng rõ ràng. Con người trung thực không bao giờ sợ sự thật. “Để chết khi phải chết, để sống khi phải sống”.
cốt cách của con người, nó nâng đỡ toàn thân; nếu không có nó thì người sẽ không thể nào đứng được, hành động được, thậm chí không thể thành người. Bởi vậy không có Nghĩa, thì dù có tài năng, học thức vẫn chưa đủ để lập thân. Khi đã có Nghĩa, thì dù mắc các tật như thô tục, vô lễ, người đó vẫn đủ tư cách để được gọi là võ sĩ.Vào thời kỳ cuối của chế độ phong kiến, do xã hội Nhật Bản trải qua một thời gian dài được hưởng hoà bình, cuộc sống ca hát nhảy múa đã làm cho giới võ sĩ quen với sự nhàn hạ và tiêu khiển, họ trở nên tinh thông các ngón nghề vui chơi, và ham mê giải trí tiêu khiển.
Thế nhưng ngay cả khi ấy, Nghĩa Sĩ (tiếng Nhật: Gishi) vẫn là danh hiệu cao quý nhất được tặng cho các bậc thầy về học vấn hoặc nghệ thuật. Trong thực tế, theo quan niệm của người Nhật Bản, Nghĩa quan trọng hơn hết thảy các thứ như học vấn, nghệ thuật v.v... Câu chuyện "47 Gishi" được lưu truyền lâu dài trong dân gian; sự tích của 47 vị trung thần này luôn luôn được nhắc đến trong giáo dục quốc dân ở Nhật Bản.Trong thời đại phong kiến, các kiểu ứng xử thịnh hành như mưu mô thủ đoạn, quyền biến, xảo trá thường được coi là sách lược xử thế. Nhưng chính vào thời này, đã ra đời phẩm chất Nghĩa cương trực, thẳng thắn. Đó là phẩm chất của người đàn ông chân chính, nó toả sáng vô hạn, được người đời mãi mãi ca ngợi, hướng tới.- DŨNG :TINH THẦN DÁM LÀM DÁM CHỊU
- 勇 (Yu – Can đảm): Đưa mình lên trên đám đông. Trốn trong vỏ bọc của mình giống như một con rùa, có nghĩ là không còn sống. Samurai phải có tinh thần của một người anh hùng. Điều này là rất nguy hiểm, nhưng như vậy cuộc đời mới ý nghĩa. Đây không phải là mù quáng tâm linh, samurai thông minh và mạnh mẽ. Lấy sự tôn trọng và thận trọng thay thế nỗi sợ. Cái chết cho một nguyên nhân không xứng đáng được gọi là cái chết của một con vật. ” Đó là sự can đảm thật sự để sống khi đáng sống, và chỉ chết khi thật sự phải chết”
Trong nền giáo dục ở Nhật Bản, phẩm chất cương nghị bất khuất, dũng cảm, bình tĩnh được các thiếu niên tiếp thu từ rất sớm; họ dần dần có được khí chất đó qua thực tiễn và rèn rũa. Ai có đức tính ấy thì được khích lệ, được nhiều người tán thưởng. Ngay từ khi còn được mẹ bế ẵm, các em nhỏ đã được nghe kể nhiều lần về những chuyện chiến chinh. Nếu đứa trẻ khóc vì những nỗi đau nhỏ nhặt nào đấy, thì bà mẹ sẽ mắng nó: "Đồ hèn nhát, mới đau một tí mà đã khóc ! Nếu khi ra chiến trường mà con bị chém đứt cánh tay thì sao? Giả dụ phụng mệnh phải hara-kiri (tự mổ bụng mình), con có dám làm hay không?" Trong vở ca vũ kịch "Tiên đài thu", chú bé hoàng tử Sendai ngây thơ đã có phẩm chất nhẫn nại chịu đựng: "Sendai rất thích thú khi thấy cảnh chim mẹ mang thức ăn mớm cho chim con trong lồng ăn, lũ chim con há những cái mỏ xinh xinh nuốt thức ăn mẹ chúng mớm cho; nhưng chú bé hiểu rằng mình là con nhà võ sĩ thì phải biết nhịn đói nhịn khát." Trong các truyện đồng thoại ở Nhật Bản có vô số những câu chuyện về lòng kiên nhẫn và dũng cảm.
Song việc rèn rũa phẩm chất Dũng cho trẻ em không chỉ dựa vào kể chuyện. Trong hành động, rất nhiều bậc cha mẹ rèn luyện lòng can đảm cho con cái bằng các phương pháp xem ra khá là khắc nghiệt. Họ cho rằng, sư tử dám quẳng lũ con của chúng xuống vực sâu, thì người võ sĩ cũng nên đặt con mình vào hoàn cảnh gian nan hiểm nguy, có vậy chúng mới đủ nghị lực hoàn thành được công việc lao dịch cực khổ . Họ cố ý cho trẻ chịu đói chịu rét để chúng quen với sự rèn luyện gian khổ và chịu đựng. Họ buộc đứa trẻ khi còn bé tí đã phải một mình đi tới một gia đình hoàn toàn không quen biết. Hoặc vào sáng sớm mùa rét, họ gọi chúng ra khỏi giường ngủ, bắt nhịn ăn sáng, đi chân đất đến nhà thầy giáo để tập đọc thơ. Hoặc mỗi tháng một lần vào ngày lễ của Đạo giáo, cho lũ trẻ họp lại, suốt đêm thay nhau đọc thơ không ngủ; hoặc họ bắt chúng đi một mình đến những địa điểm dễ khiến người ta khiếp sợ như bãi tha ma, nơi hành quyết tử tù, nhà bỏ hoang bị coi là có ma. Cách dạy con như vậy thậm chí lại làm cho lũ trẻ trở nên thích những trò chơi kiểu như ban ngày xem cảnh hành quyết tử tù, đến đêm lại một mình đi tới đoạn đầu đài, đánh dấu vào cái đầu lâu bị chặt của kẻ tử tù rồi mới về nhà.Nếu phân tích các quan niệm khác của Võ Sĩ Đạo về lòng can đảm thì Nếu trong tâm có Dũng thì nó sẽ làm cho người ta luôn tỏ ra bình tĩnh, nghĩa là nội tâm ổn định, ung dung điềm nhiên. Tĩnh nghĩa là đại dũng trong trường hợp tĩnh lặng, yên bình; dám làm dám chịu là đại dũng trong trường hợp hành động. Kẻ Dũng thường có thái độ Tĩnh, gặp nguy biến chẳng hề giật mình, trong lòng không một chút bối rối, bất cứ sự việc nào cũng không thể làm họ mất bình tĩnh. Dù cho trong lúc đang kịch chiến, kẻ đó vẫn ung dung tự tại, trấn tĩnh như thường; dù trời sập đất sụt cũng không làm thần sắc họ thay đổi. Động đất, bão tố đều không mảy may làm kẻ đó biến sắc mặt. Hiểm nguy, cái chết đều không thắng nổi sự điềm tĩnh của họ. Tai nạn lớn ập xuống đầu vẫn ngâm thơ, chết đến nơi vẫn ca hát. Người như thế là vĩ nhân chân chính, họ luôn luôn có phong thái ung dung không vội vàng nôn nóng, ta gọi thái độ đó là tư tưởng phóng khoáng (nguyên văn tiếng Nhật: yoyu), vì trong lòng họ không một chút vương vấn, tạp niệm, lòng dạ trống không, từng trải muôn vàn sự việc vẫn như không có gì xảy ra, cõi lòng như vậy thật là mênh mông vô hạn.Phẩm chất Dũng có yếu tố tinh thần, cũng có cả yếu tố thể lực. Những sự việc người thường cho là rất nghiêm trọng, thì samurai chỉ coi đó chẳng qua là thứ trò chơi mà thôi. Trong chiến tranh thời xưa, bao giờ cũng vậy, hai bên giao chiến trước hết mở đầu bằng dăm câu chuyện đùa vui, sau đó hát nói đối đáp, xướng và ca với nhau. Đây là một quy ước. Kiểu giao chiến như thế không những chỉ là đấu sức mà còn là đấu trí đấu dũng nữa.
Trận chiến bên bờ sông Koromo hồi thế kỷ XI đúng là mang tính chất như vậy. Quân miền Đông thua trận, thủ lĩnh Sadato phóng ngựa chạy. Bên địch đuổi theo, khi áp sát bại quân, tướng địch là Yoshiie thét lớn: "Đổ hèn nhát chạy trốn khỏi chiến trường kia, quay lại mau ! " Sadato ghìm cương quay ngựa lại. Yoshiie bèn đọc câu thơ:
"Chiến bào muôn mảnh rách bươm !" (koromo)
Yoshiie vừa dứt lời, Sadato đã ung dung đọc câu tiếp theo:
"Bao năm chinh chiến sao còn lành nguyên! "
Nghe địch thủ đọc xong câu thơ ấy, Yoshiie bèn buông cung xuống, để cho Sadato tiếp tục rút lui.
Về sau có người trách Yoshiie tại sao thắng trận mà lại tha kẻ địch, ông thở dài đáp: Một dũng sĩ bị địch đuổi sát, chết đến nơi mà còn ung dung tự tại như thế, sao ta nỡ đành lòng lăng nhục người ấy !
Tinh hoa của Võ Sĩ Đạo là ở chỗ đó. Đúng thế, dũng cảm là một vinh hạnh. Kẻ đáng mặt kết bạn trong thời bình, thì trong thời chiến mới xứng đáng là địch thủ của nhau. Khi Dũng đạt tới đỉnh cao đạo đức như thế thì nó đồng nghĩa với Nhân vậy.
NHÂN : LÒNG THƯƠNG NGƯỜI
- 仁 (Jin – Nhân từ): Đó là tình yêu dành cho người khác. Đây cũng là sự cảm thông và cao thượng của cảm giác được coi là thuộc tính cao nhất của tâm hồn. “Lòng nhân từ mang đi bất cứ điều gì cản trở sức mạnh dưới sự ảnh hưởng của nó cũng như sức mạnh của nước để dập tắt lửa”. Sức mạnh của Samurai phải được dùng cho lợi ích chung.
Võ sĩ tự hào vì mình có sức mạnh hơn người và có đặc quyền sinh sát kẻ khác; song đồng thời họ cũng là tín đổ đạo Nhân của Mạnh Tử. Mạnh Tử nói: "Nhân thắng bắt nhân cũng như nước có thể dập tắt lửa vậy. Nhưng ngày nay những người phụng sự đạo Nhân thì giống như dùng một chén nước để dập lửa một xe củi đang cháy vậy." Lại nói: "Lòng trắc ẩn là khởi đầu của Nhân vậy." (ý là Nhân cũng giống như nước, cứu vớt tai nạn đạo đức cả thế giới như cứu hoả; mà nguồn gốc Nhân là ở tấm lòng trắc ẩn).Lòng nhân của võ sĩ thường ban phát cho kẻ yếu hoặc kẻ bại trong chiến trận. Người võ sĩ sử dụng vũ lực tàn khốc nhất, song lòng họ lại tràn đầy tình nhân ái và thương cảm; tình cảm ấy làm nhẹ bớt không khí chém giết nặng nề.Nên biết rằng ở Nhật Bản cũng có những chiến sĩ làm thơ ngay trên sa trường. Thi ca Nhật có cách ghép vần đơn giản và có khả năng kéo dài triền miên, thích hợp nhất để nắm bắt các tình cảm ngẫu hứng nảy ra trong phút chốc. Những người Nhật Bản có học đều biết làm thơ ca hoặc hát đối. Trên chiến trường thường hay xảy ra chuyện người võ sĩ tựa lưng ngựa mà làm thơ rồi tử trận, khi người khác lục túi áo giáp tìm được bản nháp các bài thơ đó, ai nấy đều xúc động rơi lệ.
Phải có sức mạnh tinh thần như thế nào thì người chiến sĩ mới tìm được giây phút xúc cảm và làm thơ trong khung cảnh khủng khiếp đáng sợ trên chiến trường. Ở phương Tây, sức mạnh ấy là do Ki Tô giáo đem lại. Còn tại Nhật Bản, đó là sức mạnh kết hợp giữa âm nhạc với văn học. Nhờ đó tình cảm ôn hoà nhu mì ấy được chăm bón, nó sinh ra lòng đồng tình và thương xót. Xuất phát từ tình cảm ấy, người võ sĩ luôn có thái độ ứng xử khiêm nhường và sẵn sàng giúp kẻ khác, đây chính là cốt lõi của Lễ - đạo đức của người võ sĩ.
-LỄ NGHI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
Lễ là đức hạnh được võ sĩ tôn sùng nhất, nó có địa vị quá cao, được tôn sùng quá cao, do đó đã xuất hiện Lễ giả tạo, chỉ có hình thức. Khổng Tử cũng có lời bàn về vấn đề này. Ông nói, lễ giả tạo không phải là lễ, chẳng khác gì chỉ có tiếng động thôi thì không làm nên âm nhạc.
- SỰ THÀNH THẬT VÀ CHÂN TÌNH
- 誠 (Makoto – Sự chân thành): Samurai đã nói là làm, không gì khác có thể cản trở. Không cần phải nhiều lời, không cần hứa gì thêm. Những gì Samurai nói ra sẽ được đảm bảo thực hiện.
DANH TIẾT- NHÂN PHẨM
- 名誉 (Meyё – Danh dự): Một ý thức về nhân phẩm và giá trị là tiềm ẩn trong mỗi người. “Mất danh dự giống như một vết sẹo trên cây mà theo thời gian, thay vì giúp cây phát triển lại làm cho cây nhỏ hơn”. Với các Samurai, người duy nhất được phán xét ta – là “chính ta”. Những hành động của bạn thể hiện chính con người của bạn.
Tuy rằng thời bấy giờ từ danh dự (honour) chưa được sử dụng rộng rãi, nhưng các từ danh tiết, thể diện, thanh danh (các từ này trong tiếng Nhật lần lượt là na, men-koku và guai-bun) đều biểu đạt cùng ý như vậy. Võ sĩ nổi tiếng Hakuseki từng nói: "Mất danh dự cũng giống như vết sẹo trên thân cây, nó sẽ không bao giờ mất đi mà ngược lạt càng ngày càng to ra." Lý lẽ đúng là như thế. Ngay từ thời niên thiếu, Hakuseki đã chống lại bất cứ lời xúc phạm nhẹ nhàng nào đến phẩm giá của mình.
Với người võ sĩ, nếu chưa giành được vinh quang thì cuộc sống cũng chẳng có ý nghĩa gì. Thậm chí, các võ sĩ sẵn sàng bình tĩnh đi vào chỗ chết chỉ để giành lấy vinh quang, là thứ họ coi trọng hơn cả tính mạng của mình.
Người ta có thể hy sinh tính mạng quý giá của mình vì rất nhiều lý do, trong đó lý do lớn nhất là một chữ "Trung". Nó là hòn đá tảng quan trọng nhất xây đắp nên cái vòm cửa cân đối của nền đạo đức phong kiến.
- ĐẠO TRUNG
- 忠義 (Chu: gi – tận tâm): Đây được xem là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất mà một võ sĩ phải có. Trong cuộc xung đột giữa lòng trung thành và tình cảm các võ sĩ không bao giờ có được sự lựa chọn khác ngoài lòng trung thành. “Một samurai buộc phải đấu tranh với trí tuệ và lương tâm của mình bằng cách thể hiện sự trung thành của lời nói với sự đổ máu của chính mình”. Samurai chịu trách nhiệm cho hành động của họ, tự nguyện nhận trách nhiệm cho hành động của họ, trung thành với lãnh tụ của mình, và là tấm gương cho cấp dưới của mình.
Kể từ khi tầng lớp võ sĩ hình thành, ý thức về sự trung thành mang tính đạo đức đối với chủ khá thấp, chứ không phải là phạm trù trung tâm của võ sĩ đạo như sau này. Thời trung cổ, quan hệ chủ tớ là thứ quan hệ hợp đồng giữa hai bên, bởi vì "phục vụ" được hiểu là cái giá trả cho "ân huệ". Ít ra, cho đến cuối thời kỳ Muromachi, những cách suy nghĩ mà đời sau thường có như "phản bội là đáng khinh", "võ sĩ phải sinh tử cùng chủ", vẫn chưa phải là trọng tâm.
Bắt đầu từ đầu thế kỷ XVII, khi đạo đức Tống Nho được truyền bá vào Nhật Bản, thì quan niệm đạo đức như trên mới được xác lập như một khái niệm trong "đạo của kẻ sĩ". Từ đây, các đạo đức Nho giáo (nhân nghĩa, trung hiếu, v.v...) mới trở thành những quy tắc được yêu cầu ở võ sĩ.
Đạo đức xã hội phong kiến có những điểm tương đồng với đạo đức của các xã hội khác hoặc các hệ thống luân lý khác, nhưng riêng đạo Trung lại là sản phẩm đặc hữu của xã
hội phong kiến. Trung là sự phục tùng và tôn kính đối với người trên. Theo tôi hiểu, trung thành là sợi đây đạo đức kết nối một tập thể lại với nhau, dù họ thuộc đẳng cấp nào, hoàn cảnh nào.Song, chỉ có trong các lời răn của Võ Sĩ Đạo thì trung thành mới có được tính chất quan trọng tối thượng như vậy.Theo quan niệm của Võ Sĩ Đạo, quốc gia được đặt lên trên cá nhân; cá nhân chỉ là một bộ phận của quốc gia, người ta sinh ra là để phụng sự quốc gia, bởi vậy mọi cá nhân đều nên không ngại hy sinh thân mình vì sự hưng vong của quốc gia.Những kẻ bề tôi có hành vi xu nịnh làm theo ý định ngông cuồng của vua chúa và những kẻ thờ chúa trái với lương tâm mình đều bị Võ Sĩ Đạo khinh bỉ, gọi là nei-shin (tiếng Nhật, tức nịnh thần), hoặc là chô-shin (sủng thần), dùng cách hạ mình phục tùng của kẻ đày tớ để giành được sự sủng ái của chúa.Thông thường các võ sĩ dùng cái chết của mình để đưa ra lời can gián, bày tỏ lòng trung thành và qua đó thức tỉnh lương tri của bậc quân vương.Tính mạng là bảo đảm cuối cùng của sự trung thành, và sự trung thành lý tưởng được xây dựng trên nền tảng danh dự. Đây chính là thành phần cốt lõi của toàn bộ sự giáo dục và huấn luyện võ sĩ.
- TỰ KIỀM CHẾ
Trong Võ Sĩ Đạo, điều răn Dũng đòi hỏi người võ sĩ không được kêu một tiếng nào khi gặp bất kỳ hoàn cảnh khó chịu đựng nổi, điều răn Lễ lại yêu cầu họ không được để lộ nỗi buồn hoặc đau khổ nhằm chiếu cố niềm vui hoặc sự yên tĩnh của người khác. Hai lời dạy đó kết hợp với nhau khiến người võ sĩ có bẩm tính của chủ nghĩa khắc kỷ bề ngoài, và cuối cùng đã hình thành tính cách quốc dân Nhật Bản thể hiện ra bên ngoài là theo chủ nghĩa khắc kỷ.
A. GIỚI THIỆU QUA VỀ SAMURAI VÀ CÁC VÕ SĨ
Samurai được nhiều người biết đến như những kiếm sĩ huyền thoại của Nhật Bản trong các bộ phim võ thuật.Samurai (hay bushi) là những chiến binh Nhật Bản cận đại. Họ được hình thành sau này bởi tầng lớp quân sự thống trị mà cuối cùng đã trở thành tầng lớp xã hội cao nhất của thời kì Edo (1603-1867). Samurai đóng một vai trò hết sức quan trọng trong lịch sử Nhật Bản 1.500 năm qua. Nhiều người coi lịch sử của Nhật bản cũng chính là lịch sử của chiến binh Samurai.
Samurai đảm trách nhiều vai trò ở Nhật bản. Tuy nhiên, họ được biết đến nhiều nhất trong vai trò của chiến binh. Nhưng những gì làm cho một Samurai khác với các chiến binh khác trên thế giới?
Có 4 yếu tố để làm nên một Samurai :
Samurai là một chiến binh được đào tạo và có kĩ năng chiến đấu tốt.
Samurai phục vụ daimyo (lãnh chúa) hay chủ tướng, với lòng trung thành tuyệt đối, thậm chí cho đến chết. Trong tiếng nhật samurai từ có nghĩa là, "những người phục vụ."
Samurai là tầng lớp ưu tú, được coi là ở đẳng cấp cao hơn công dân thường và binh lính thông thường.
Cuộc sống của Samurai tuân theo tinh thần Bushido (võ sĩ đạo), một hệ thống luân lý đề cao sự danh dự.
Samurai sử dụng một loạt vũ khí như cung tên, giáo và súng, nhưng biểu tượng cũng như vũ khí chính của họ là kiếm.
- KIẾM SAMURAI Các Samurai thường sử dụng hai loại kiếm ,đó là Trường Kiếm (Daito-Katana) dài hơn 60cm và Đoản Kiếm (Shoto-Wakizashi) dài từ 30cm đến 60cm. Các thanh kiếm cổ xưa thường thẳng.Có kiểu dáng xuất phát từ Hàn Quốc và Trung Quốc. Sau đó Samurai đã thiết kế cho mình những thanh kiếm lưỡi cong sắc bén và cứng cáp hơn như chúng ta biết sau này.
- THANH GƯƠM, LINH HỒN CỦA VÕ SĨ
Võ Sĩ Đạo coi thanh gươm là tượng trưng cho sức mạnh và lòng can đảm.Mới đầu, võ sĩ thiếu niên được đeo thanh gươm giả làm bằng gỗ sơn màu bạc. Sau vài năm, thanh gươm ấy sẽ bị bỏ đi, thay bằng thanh gươm thép nhưng cùn. Mỗi khi ra khỏi nhà chúng đều phải đeo thứ vũ khí giả này, và chủ nhân của nó sung sướng dùng thanh gươm ấy để thử chém vào đất đá cây cối. Khi đến tuổi trưởng thành, tức 15 tuổi, là tuổi được phép độc lập hành động, thiếu niên sẽ được nhận một thanh gươm thật, sắc nhọn, có thể dùng làm bất cứ việc gì. Việc được sở hữu thứ vũ khí nguy hiểm này truyền cho thiếu niên một cảm giác và khí thế tự tôn, chịu trách nhiệm: "Đeo gươm đâu phải là để khoe khoang." Thanh gươm đeo bên hông tựa như đeo trong trái tim. Nó là tượng trưng của lòng trung nghĩa và danh dự. Hai thanh gươm, một dài một ngắn, - lần lượt gọi là daito và shoto, hoặc katana và wakizashi -không bao giờ rời khỏi người samurai. Khi ở nhà, chúng được treo tại vị trí dễ thấy nhất trong thư phòng hoặc phòng khách; ban đêm, chúng được đặt bên gối, cùng người võ sĩ đi vào giấc ngủ. Bất cứ lúc ntruyo, người võ sĩ chỉ cần với tay ra là có thể lấy được chúng. Là bạn luôn bên mình, thanh gươm được chủ nhân vô cùng yêu quý và thường được đặt cho những cái tên đặc biệt. Trong nhiều miếu đền và gia đình người Nhật Bản cũng trân trọng lưu giữ những thanh gươm thần, được coi là vật thờ. Ngay cả con dao găm bình thường nhất cũng được trân trọng. Bất cứ sự sỉ nhục nào đối với gươm kiếm cũng bị coi là tương đương như sỉ nhục chủ nhân của chúng. Ai không để ý mà bước qua thanh gươm đặt trên sàn nhà thì sẽ có nguy cơ bị mất mạng.(Người Nhật ngủ ngay trên sàn nhà, có trải chiếu hoặc nệm.)
Gươm đao có ý nghĩa sâu sắc như thế, thì nhất định chúng phải được các nghệ sĩ làm gươm đao cũng như chủ nhân giàu lòng hư vinh của chúng đặc biệt quán tâm; nhất là trong thời bình, khi thanh gươm chẳng có công dụng gì khác ngoài việc dùng làm đồ trang sức, tương tự như cây gậy phép của giáo chủ hoặc cây quyền trượng của đức vua. Chuôi gươm được bọc bằng da cá mập và lụa tốt, đốc gươm mạ vàng bạc, bao gươm sơn màu sắc đẹp; cách trang trí như vậy đã làm cho loại vũ khí đáng sợ ấy trở nên giống như một thứ đồ chơi, do đó làm mất đi một nửa uy lực đáng gờm của nó.
Người rèn gươm kiếm không còn là người thợ thủ công đơn thuần nữa, mà là những nghệ sĩ đầy cảm hứng nghệ thuật. Xưởng rèn gươm của họ tôn nghiêm như một ngôi điện thờ. Hàng ngày họ phải cầu kinh, tắm gội sạch sẽ và trai giới rồi mới bắt đầu làm việc. Nhưng vấn đề ta quan tâm nhất là Võ Sĩ Đạo có cho phép tuỳ tiện sử dụng gươm hay không? Câu trả lời là: tuyệt đối không ! Võ Sĩ Đạo vô cùng coi trọng thanh gươm, do đó tuyệt đối không cho phép dùng gươm một cách bừa bãi và cực kỳ căm ghét hành vi ấy. Những kẻ tuỳ tiện dùng gươm, những kẻ vung gươm lên trong trường hợp không thích đáng thì chẳng phải là dũng sĩ, mà là kẻ hèn nhát, đồ anh hùng rơm. Một võ sĩ giỏi tự kiềm chế thì biết khi nào mới được dùng đến gươm, và thừa hiểu cơ hội ấy rất hiếm.
- TẬP TỤC TỰ SÁT VÀ TRẢ THÙ
Hai tập tục tự sát và trả thù của Võ Sĩ Đạo - tiếng Nhật ban đầu là hara-kiri và sau này
là kataki-uchi - thường được nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài nhắc đến.Trong suy nghĩ của người Nhật Bản, mổ bụng là cách chết cao thượng nhất; vì vậy họ không cảm thấy khó chịu về việc mổ bụng, tuyệt nhiên không ai chê cười hoặc chán ghét cách chết ấy. Tuy hình thức chết trông khó coi thật, nhưng nó chứa đựng tính duyên đáng, sự dễ thương, tinh thần hài hoà vĩ đại bình tĩnh; tinh thần ấy đem lại ý nghĩa cao thượng cho cái chết, khiến.nó trở thành tượng trưng cho một cuộc sống mới. Mổ bụng là phương thức chết được người Nhật Bản chấp nhận, không những chỉ vì nó chứa đựng tinh thần Võ Sĩ Đạo cao quý khi người ta lựa chọn cách chết, mà còn liên quan đến quan niệm giải phẫu học cổ đại.Khi cái chết có liên quan đến danh dự, Võ Sĩ Đạo dùng cái chết làm biện pháp duy nhất để giải quyết nhiều vấn đề phức tạp. Cho nên nhiều võ sĩ có lòng trọng danh dự mãnh liệt đều cho rằng chết tự nhiên là cái chết tầm thường, không có chí khí, không thể sánh được với cái chết có được do người ta nhiệt tâm theo đuổi.mổ bụng (seppuku) không đơn thuần chỉ là biện pháp tự sát, mà còn là một tập tục về luật pháp và nghi thức lễ pháp. Là sản phẩm của thời đại phong kiến, nó là phương cách người võ sĩ dùng để nhận tội, hối lỗi, miễn bị xỉ nhục, chuộc lại tình bạn, hoặc tự chứng minh bản thân ngay thẳng. Khi mổ bụng được dùng làm phương pháp trừng phạt về pháp luật, cách thức tiến hành cũng rất trang nghiêm. Trừ những người có thái độ cực kỳ bình tĩnh và kiên định tự kiềm chế ra, không ai có thể thực thi được phương thức tự sát vô cùng tàn khốc này. Bởi thế, mổ bụng là phương thức tự sát đặc biệt thích hợp với người võ sĩ.
B . VÕ SĨ ĐẠO THỜI MINH TRỊ
Sau cuộc Minh Trị Duy Tân, cùng với sự tuyên bố bốn tầng lớp võ sĩ - công - nông - thương đều bình đẳng, tầng lớp võ sĩ ở Nhật Bản đã suy giảm. Năm 1882, luật quân nhân yêu cầu quân nhân phải mang Tinh thần Nhật Bản đối với Thiên hoàng, chứ không phải là mang tinh thần võ sĩ đạo. Tuy nhiên, từ sau chiến tranh Thanh-Nhật, võ sĩ đạo được nhắc lại.
6.ẢNH HƯỞNG CỦA VÕ SĨ ĐẠO LÊN CON NGƯỜI VÀ ĐỜI SỐNG NHẬT BẢN
Đạo đức tốt đẹp của Võ Sĩ Đạo trên thực tế đã trở thành ngọn núi cao của đạo đức Nhật Bản, tại đây chúng ta sẽ chỉ khảo sát những đỉnh núi tương đối nổi bật trong dãy núi cao đó chứ không xét trình độ đạo đức của dân chúng nói chung. Khi mặt trời mọc, đỉnh núi cao nhất ắt hẳn sẽ trước tiên nhuốm ánh hồng của vầng dương, rồi sau đó tia sáng ấy mà dần dần chiếu tới những chỗ thấp, cuối cùng chiếu xuống vực sâu. Cũng như vậy, trước tiên hệ thống luân lý đạo đức Võ Sĩ Đạo truyền bá rộng rãi trong tầng lớp võ sĩ sau một thời gian phát triển, nó lan truyền vào quảng đại dân chúng và thu hút những người đi theo nó. Trong chế độ dân chủ, người ta suy tôn một bậc vương giả có tài cán lên thành lãnh tụ, và tầng lớp quý tộc đem tinh thần của bậc vương giả ấy truyền bá xuống quần chúng nhân dân.Nước Nhật Bản thời xưa là sản phẩm của chế độ samurai. Không chỉ là tầng lớp tinh hoa của dân tộc mà samurai còn là nền tảng của dân tộc. Mọi vẻ đẹp độc đáo của Nhật Bản đều do họ sáng tạo và lưu truyền. Tuy tầng lớp samurai có địa vị xã hội cao hơn mọi người, nhưng họ lại lập ra tiêu chuẩn đạo đức cho xã hội, và dùng bản thân mình làm khuôn mẫu để dẫn dắt xã hội. Đạo đức của Võ Sĩ Đạo chia làm hai phần đối nội và đối ngoại. Đối ngoại, nó tìm kiếm sự bình yên và hạnh phúc cho xã hội; đối nội nó dùng để người võ sĩ tự tu thân.Nước Nhật Bản thời xưa là sản phẩm của chế độ samurai. Không chỉ là tầng lớp tinh hoa của dân tộc mà samurai còn là nền tảng của dân tộc. Mọi vẻ đẹp độc đáo của Nhật Bản đều do họ sáng tạo và lưu truyền. Tuy tầng lớp samurai có địa vị xã hội cao hơn mọi người, nhưng họ lại lập ra tiêu chuẩn đạo đức cho xã hội, và dùng bản thân mình làm khuôn mẫu để dẫn dắt xã hội. Đạo đức của Võ Sĩ Đạo chia làm hai phần đối nội và đối ngoại. Đối ngoại, nó tìm kiếm sự bình yên và hạnh phúc cho xã hội; đối nội nó dùng để người võ sĩ tự tu thân.Tinh thần Võ Sĩ Đạo đã thấm nhuần như thế nào vào tất cả các tầng lớp xã hội? Điều đó được thể hiện ở sự ra đời và phát triển một lớp người đặc biệt, tiếng Nhật Bản gọi là otoko-daté, tức các thủ lĩnh của nền dân chủ. Họ cứng rắn, mạnh mẽ từ đầu đến chân tràn đầy khí phách trượng phụ nam nhi. Là người phát ngôn và người bảo vệ quyền lợi của các tầng lớp bình dân, họ có đông đảo quần chúng tình nguyện hiến dâng "tính mạng, tài sản và danh dự" cho họ, như cách các võ sĩ trung thành với lãnh chúa (daimio). Chính là nhờ sự hăng hái và liều mình của quảng đại dân chúng mà phong trào dân chủ dưới sự lãnh đạo của các thủ lĩnh sinh ra từ phong trào này đã phát triển nhánh chóng, dần dần áp đảo sự thống trị của tầng lớp võ sĩ.Võ Sĩ Đạo được triển khai trong tầng lớp võ sĩ đầu tiên, nó tác, động đến đông đảo dân chúng, cung cấp tiêu chuẩn đạo đức cho toàn thể nhân dân. Mới đầu, Võ Sĩ Đạo được một số ít các phần tử ưu tú trong dân chúng tôn sùng, về sau nó dần dần trở thành chuẩn tắc đạo đức của toàn dân. Tuy đông đảo người bình dân không thể đạt được tới trình độ tu dưỡng của các võ sĩ, nhưng Yamato Damashii tức Linh hồn Nhật Bản, đã trở thành tượng trưng cho Volksgeist (tinh thần dân tộc) của đảo quốc này.
Ngày nay, các chiến binh Samurai không còn nữa nhưng tinh thần võ sĩ đạo vẫn thấm nhuần trong văn hóa người Nhật mà rõ ràng nhất chúng ta có thể thấy được qua văn hóa văn phòng trong các công ty Nhật Bản. Người Nhật rất chuẩn mực trong việc cám ơn khi được giúp đỡ và xin lỗi khi mắc sai lầm. Người Nhật chào nhau không phải một lần mà đôi khi năm lần bảy lượt và có thói quen cúi gập người lúc chào hỏi, điều đó thể hiện tính lễ nghĩa trong sinh hoạt hằng ngày. Cách người Nhật trao danh thiếp cho đối tác cũng rất đáng để chúng ta học hỏi, đó là trao và nhận danh thiếp bằng hai tay để nói lên sự tôn trọng và bình đẳng trong mọi mối quan hệ. Ngoài ra điều đặc biệt hiếm thấy ở các công ty Nhật Bản đó là chế độ tuyển dụng suốt đời. Người Nhật có xu hướng tuyển dụng những sinh viên mới ra trường, như một tờ giấy trắng tinh khôi, để công ty viết lên những kiến thức phục vụ công việc. Một nhân viên gắn bó cả cuộc đời cống hiến sức lực và tuổi trẻ cho công ty là thể hiện sự trung thành, tình nghĩa và kiên định với những gì mình đã chọn.
17. TƯƠNG LAI CỦA VÕ SĨ ĐẠO
Sau khi chế độ phong kiến - mẹ đẻ kết thúc, Võ Sĩ Đạo trở thành đứa con mồ côi thật sự; nó phải tự mình tìm kiếm chỗ dựa. Có lẽ quân đội có thể trở thành chỗ bao che nó, nhưng ta biết rằng, chiến tranh hiện đại không có tác dụng gì lớn giúp Võ Sĩ Đạo phát triển. Trong thời kỳ sơ khai của Võ Sĩ Đạo, Thần Đạo Shinto từng giúp nó, nhưng bản thân Thần Đạo cũng đã già yếu.Tại Nhật Bản, về pháp lý, chế độ phong kiến chính thức kết thúc vào năm 1870 (năm Minh Trị thứ 3) là tín hiệu gióng lên hồi chuông báo tử của Võ Sĩ Đạo. 5 năm sau khi xảy ra sự kiện có tính cột mốc này, chính quyền Nhật Bản ban hành lệnh cấm đeo đao kiếm. Thời đại cũ "suốt đời hưởng ân sủng, nhà nước có một nền quốc phòng chi phí thấp, khí phách nam nhi hảo hán, và lòng can trường anh hùng" thế là đã chấm dứt, bắt đầu một thời đại mới của "các nhà nguỵ biện, nhà kinh tế và chính khách."Võ Sĩ Đạo sẽ có thể biến mất, giống như cánh hoa anh đào sẵn sàng rụng ngay khi cơn gió ban mai đầu tiên lướt qua. Song nó sẽ không bao giờ hoàn toàn chết hẳn. Ai có thể nói chủ nghĩa khắc kỷ đã chết? Hệ thống của nó đã diệt vong, nhưng nhiều đức tính tốt đẹp của chủ nghĩa khắc kỷ thì vẫn tồn tại. Ta có thể nhận thấy ảnh hưởng của nó trên nhiều lĩnh vực của đời sống.Võ Sĩ Đạo với tư cách là một hệ thống đạo đức có thể sẽ mất đi, nhưng ảnh hưởng của nó sẽ không biến mất khỏi đời sống. Các võ công và văn đức của Võ Sĩ Đạo có thể sẽ làm táng tận mọi ảnh hưởng của nó, nhưng quang vinh của Võ Sĩ Đạo thì mãi mãi còn đấy. Như biểu tượng của Võ Sĩ Đạo - hoa anh đào kiều diễm, khi cánh hoa bị gió thổi tung toé thì hương thơm của nó vẫn còn phảng phất đâu đó, nó cầu phúc cho nhân loại, đem lại vẻ đẹp cho loài người. Sau nhiều thế kỷ nữa, có lẽ toàn bộ các tập tục của Võ Sĩ Đạo sẽ biến mất, thậm chí chẳng ai còn nhắc đến tên nó, nhưng hương thơm của Võ Sĩ Đạo thì sẽ vẫn còn tiếp tục lan toả
Nhận xét
Đăng nhận xét